Verbazing

Verbazing lijkt wel een groot thema in mijn functioneren voor de klas.
Als ik aan een groep van 11 volwassen vrouwen vraag, wie er zelf kunnen pinnen, en er toch 4 tussen zitten die het niet kunnen!
Ayisha heeft een man en 5 grote zoons. Zelf doet ze nooit boodschappen, dat doen de jongens. Dus hoeft ze ook geen geld op te nemen, zegt ze. Het zijn ook vrouwen die erg weinig geld aan zichzelf besteden: weinig kleren, weinig sierraden, geen make-up. In de pauze koffie voor zichzelf kopen voor 5 dubbeltjes vinden ze al te duur. Ayisha vertelt dat haar man een keer geld opnam waar zij bij was, en zijn hand ervoor hield zodat zij de pincode niet kon zien die hij intoetste! Ze vertelt het hikkend van de lach, maar op zo’n moment ben ik verbijsterd.
Het klokkijken is in de les het afgelopen jaar al een paar keer voorbijgekomen, en Dunya heeft hiervoor ook al twee jaar les gehad. Toch, als ze wil weten hoe laat het is, vraagt ze aan Layla: “Layla! Klok, wat?”
“Dunya!” roep ik. “Hoe laat is het?” Ze kijkt me niet-begrijpend aan. “Zeg eens: Hoe laat is het?” vraag ik haar.
“Oela es it” herhaalt ze. Het kost vier keer voordoen voordat ze het verstaanbaar nazegt. Dat vind ik ook wel tamelijk verbijsterend. Ik hoop dat het niet te erg op mijn gezicht te zien is.

Maar wat er vorige week gebeurde sloeg alles, en gelukkig lag de oorzaak niet bij mijn cursisten.
Na veel soebatten zouden we eindelijk weer eens een computerlokaal tot onze beschikking hebben. In een school dichtbij onze leslocatie. http://www.taalklas.nl/ , geweldige site voor wie zichzelf Nederlands wil leren. Ook http://www.nt2taalmenu.nl/ is heel uitgebreid. Ook onze KNS (Kennis van de Nederlandse Samenleving) methode verwijst naar een website met leerzame filmpjes. Kortom, we hadden er zin in.
De cursisten waren er, of tenminste, 10 van de 11. Ilhame is aan het afkicken van de migraine medicijnen. Jammer, want ze is de enige die wel eens thuis iets doet met een computer.
Er waren ook computers. Ze werkten. Er kwam alleen geen geluid uit: er waren geen boxen op aangesloten, en koptelefoons waren niet te vinden. Intussen leerde ik 10 mensen, die nog nooit een computer of toetsenbord hadden aangeraakt, hoe je een website opzoekt. Geloof me, daar ben je wel 45 minuten mee bezig. Natuurlijk wilden degenen, die al ingelogd waren, daar geluid bij: herhalen van woorden, gesproken tekst met een muisklik verbinden met een woord of een plaatje: Je hebt er echt geluid bij nodig.

Dus ik nam de lift naar de begane grond, waar ik de beheerder wist te vinden.
“Die koptelefoons worden stukgetrokken door die kinderen,” wist hij te vertellen. Maar hij gaf me een doos met zo’n acht koptelefoons, en zijn eigen boxenset.
Van die acht koptelefoons waren er vier die het ook nog deden. Intussen was ik rood aangelopen en bleven de cursisten met drie tegelijk mijn naam roepen.
Een computerlokaal! In een basisschool! Met een beheerder met een salaris! Zou hij geen budget hebben?
Thank God it’s Friday, dacht ik na de les. Nu eerst aan de chocola.

Toets

Jaren geleden, in mijn studententijd, werd ik eens door een uitzendbureau gevraagd om een dag te surveilleren bij examens. Het ging om een horeca-examen dat plaatsvond in een sporthal ergens in Noord-Holland.
In de zaal was tevoren alles klaargezet: de stoelen en tafels in rijen achter elkaar. Om spieken of overleggen helemaal uit te sluiten, mocht er niets op hun tafel liggen - behalve het examenpapier en een gum en potloodje die door de organisatie geleverd waren. De tweede ploeg, een paar uur later, moest van verse gummetjes en potloodjes voorzien worden. Reden waarom ik nu nog genoeg gummen en potloodjes heb voor de rest van mijn leven!
De setting is heel anders als ik mijn cursisten een schrijftoets afneem Ik laat ze gewoon naast elkaar zitten. Het is ook vooral bedoeld om eens te kijken hoe ver ze komen, niet om ze ergens voor te laten slagen of zakken.
Bij een dictee geef ik wel eens een hint: "dit woord heeft 5 letters," of: "paaaaaard," om aan te geven dat er een dubbele klinker in moet. Maar nu probeer ik het toch iets "echter" te maken, dus zonder hints van mij of overleg met elkaar. Dat vinden ze lastig! Een slimmerik pakt haar leerboek erbij om het woord 'telefoon' op te zoeken. Het staat ergens, maar waar? Ik weet hoe traag ze leest, dus ik wijs haar erop dat er een uur staat voor deze toets. Ook daar lijkt iedereen van te schrikken.
Nou ben ik niet zo'n fan van toetsen - het is te zeer een momentopname, en leren ze er nou iets van?
Bovendien staat de realiteit op de begeleidende plaatjes vaak zo ver van ze af.
Bijvoorbeeld:
Een plaatje van een trein. Vul in:
Ik ga elke dag .................. naar mijn werk.
Mijn cursisten hebben geen werk, ze zijn moeder en huisvrouw. Sommigen hebben nog nooit in een trein gezeten. Ze lezen de zin als: 'Ik ga elke dag naar mijn werk', en hebben dan het idee dat er 'ja' of 'nee' achter moet. Nee dus.
En daar ga ik dan weer, een aanwijzing hier, plaatje aanwijzen daar, stukje zin voorzeggen..........
Volgens mij leren ze daar ook meer van dan wanneer ik als een surveillant voorin blijf zitten.

Ik ben bang voor de slang

Leuk, we doen vandaag een taalronde. Ik heb een onderwerp bedacht: “ Waar ben je bang voor?”
Ik verwacht verhalen over operaties en enge mannen in donkere steegjes. Ik heb nog niet geleerd, niks te verwachten.
Nadia begint:
“Ik ben bang voor slangen. Maar ik heb wel een foto van mij met een slang. Die foto heeft mijn broer gemaakt. Er was een slangenbezweerder op de markt in Marokko. Die hield de slang bij zijn kop. De rest van de slang ging over mijn schouder. Ik stond te trillen, zo bang was ik. Ik wilde groter zijn dan bang.”
“Je angst overwinnen, heel goed! Wie heeft er ook een angst overwonnen?” vraag ik.
Maar er komt iets anders: Bijna iedereen blijkt wel eens een slang gezien te hebben en wil dat verhaal kwijt.
Ayisha vertelt over een oom, die gebeten werd en zijn voet moest eraf, anders ging hij dood. Nu loopt hij met een stok. En een andere keer hoorde ze een slang voordat ze hem zag. Ze doet een soort zacht zoemend geluid voor. “Ik was koud, maar ik ging heel erg zweten” zegt ze.
“ Het koude zweet brak je uit”, zeg ik. Mooie uitdrukking in dit verband.
Maria heeft een onverwacht verhaal. Haar buurvrouw in Turkije was een koe aan het melken, toen ze ineens zag dat achter die koe een andere koe werd beslopen door een slang. De slang was uit op de melk: Hij liet zich langs een poot omhoog glijden en zoog aan de speen tot hij voldaan was. Al die tijd stond de buurvrouw erbij te kijken en ze durfde zich niet te bewegen. De slang liet, volgezogen, los en gleed uit het zicht. Toen pas begon de buurvrouw te gillen.
Bij Fatila in het dorp rook de slang ook melk: Lang geleden was haar schoonmoeder, pas bevallen van Fatila’s man, aan het slapen op haar bed. Het was warm en ze had alleen een laken half over zich heen. Ze werd wakker omdat er iets kouds over haar heen kroop. De slang zoog zich vast aan haar tepel. Schoonmoeder verroerde geen vin, verstijfd van angst. Tot de slang voldaan was en weggleed, het raam uit. Toen zette ook zij het op een gillen.
Nadia vindt het, net als wij allemaal, een prachtverhaal. “Dus die slang is jouw schoonzus," roept ze.
In plaats van verhalen over angst komen er nu dus verhalen over slangen. Ook goed. Onze bundel van deze taalronde heet: “ Ik ben bang voor de slang.”

puntenslijper

Vandaag zit ik in het computerlokaal met nog maar een paar cursisten, de meesten zijn al naar werk of huis. De 3 die er nog zijn, zitten met hun rug naar de deur toe. Er komt een jongeman binnen met de vraag of ik een puntenslijper voor hem te leen heb. Ik kijk in mijn etui maar moet hem teleurstellen.
"Als ik er één nodig heb, vraag ik het altijd aan mijn cursisten. Virginia, heb jij er misschien één?"
Virginia, een beeldschone Aziatische, kijkt op en leent de jongen haar puntenslijper. Ik zie dat hij in de war raakt van haar prachtige tanden als ze lacht, haar ellenlange haar, haar stralende ogen. Hij slijpt zijn potlood. Dan bedankt hij haar, maar in plaats van de puntenslijper terug te geven, geeft hij haar zijn potlood. Hij stottert, herstelt zijn fout en maakt zich uit de voeten. Er zijn van die situaties waar vlekkeloos Nederlands niet nodig is!